🚨 GST સર્ચ દરમિયાન રોકડ (Cash) જપ્ત કરી શકાય? બોમ્બે હાઈકોર્ટનો ઐતિહાસિક નિર્ણય

🚨 GST સર્ચ દરમિયાન રોકડ (Cash) જપ્ત કરી શકાય? 

પ્રસ્તાવના: GST કાયદા હેઠળ સર્ચ અને સીઝર (જપ્તી) ની કાર્યવાહી હંમેશા ચર્ચાનો વિષય રહી છે. તાજેતરમાં બોમ્બે હાઈકોર્ટે (Bombay High Court) એક અત્યંત મહત્વનો ચુકાદો આપ્યો છે, જે GST પ્રેક્ટિશનર્સ અને ટેક્સપેયર્સ માટે એક મોટી રાહત સમાન છે. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે GST વિભાગ પાસે તપાસ દરમિયાન રોકડ (Cash) જપ્ત કરવાની સત્તા નથી.

કેસની વિગત :  (The Background):

આ કેસ સ્મૃતિ વાઘધરે (Smruti Waghdhare) નામની વ્યક્તિ સાથે જોડાયેલો છે. GST ઇન્ટેલિજન્સ (DGGI) દ્વારા તેમના પરિસરમાં સર્ચ કરવામાં આવી હતી. આ કાર્યવાહી દરમિયાન વિભાગને બે અલગ-અલગ જગ્યાએથી રોકડ મળી આવી હતી:

• ₹60 લાખ: ઓફિસના સ્થળેથી
• ₹40 લાખ: માતા-પિતાના ઘરેથી કુલ ₹1 કરોડની રોકડ વિભાગ દ્વારા જપ્ત કરવામાં આવી હતી. વિભાગનો આરોપ હતો કે આ નાણાં Fake બિલિંગ રેકેટ અને ખોટી ITC (Input Tax Credit) ના કૌભાંડનો ભાગ છે.

કોર્ટ સમક્ષ કાનૂની પડકાર:

અરજદારે હાઈકોર્ટમાં રિટ પિટિશન દાખલ કરી દલીલ કરી કે GST કાયદા હેઠળ રોકડ જપ્ત કરવાની કોઈ કાયદેસરની જોગવાઈ નથી. કોર્ટ સમક્ષ મુખ્ય પ્રશ્ન એ હતો કે: "શું CGST Act ની કલમ 67 હેઠળ 'રોકડ' ને 'માલ' (Goods) કે 'વસ્તુ' (Thing) ગણીને જપ્ત કરી શકાય?"

બોમ્બે હાઈકોર્ટનો મહત્વનો નિર્ણય:

માનનીય હાઈકોર્ટે કેસની વિગતવાર સુનાવણી બાદ નીચે મુજબના ક્રાંતિકારી મુદ્દાઓ સ્પષ્ટ કર્યા:

1. રોકડ જપ્તીની સત્તાનો અભાવ: કોર્ટે ઠરાવ્યું કે CGST Act ની કલમ 67(2) મુજબ અધિકારીઓ 'માલ' (Goods), 'દસ્તાવેજો' (Documents), 'પુસ્તકો' (Books) અથવા 'વસ્તુ' (Things) જપ્ત કરી શકે છે. પરંતુ 'રોકડ' (Cash) એ 'માલ' નથી અને તે તપાસ માટે જરૂરી 'વસ્તુ' પણ નથી.
2. વ્યાજબી કારણ (Reason to Believe) નો અભાવ: સર્ચ કરવા માટે અધિકારી પાસે 'રીઝન ટુ બિલીવ' હોવું જરૂરી છે. આ કેસમાં સીઝર ઓર્ડરમાં એવું કોઈ સ્પષ્ટ કારણ નહોતું કે આ રોકડ GST ચોરી સાથે કેવી રીતે સીધી રીતે જોડાયેલી છે.
3. 6 મહિનાની સમયમર્યાદા: કલમ 67(7) મુજબ, જો જપ્ત કરેલા માલ બાબતે 6 મહિનામાં નોટિસ આપવામાં ન આવે, તો તે માલ પરત કરવો પડે છે. આ કેસમાં વિભાગે સમયસર કોઈ નોટિસ આપી નહોતી.
4. વિભાગની મનસ્વી કાર્યવાહી: સુનાવણી દરમિયાન વિભાગે જણાવ્યું કે તેમણે જપ્ત કરેલી રોકડ ઇન્કમ ટેક્સ વિભાગને સોંપી દીધી છે. કોર્ટે આ બાબતે કડક ટિપ્પણી કરતા કહ્યું કે GST વિભાગ પાસે પોતાના અધિકારક્ષેત્રની બહાર જઈને બીજા વિભાગને નાણાં સોંપવાની કોઈ સત્તા નથી.

કોર્ટનો આખરી આદેશ:

• ₹1 કરોડની રોકડ જપ્તીના આદેશને રદ (Quash) કરવામાં આવ્યો.
• GST વિભાગને આદેશ આપ્યો કે આ ₹1 કરોડની પૂરેપૂરી રકમ વ્યાજ સાથે ટેક્સપેયરને પરત કરવી.
• કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે જો ઇન્કમ ટેક્સને લગતી કોઈ કાર્યવાહી હોય તો તે અલગથી થઈ શકે છે, પરંતુ GST હેઠળ રોકડ જપ્ત કરવી તે ગેરકાયદેસર છે.

GST પ્રેક્ટિશનર્સ અને વેપારીઓ માટે શીખ:

આ ચુકાદો (Writ Petition No. 839 of 2025) ભવિષ્ય માટે એક મોટો દાખલો (Precedent) બનશે. તેમાંથી મુખ્ય ત્રણ વાતો શીખવા મળે છે:

• GST અધિકારીઓ પાસે રોકડ જપ્ત કરવાની મનસ્વી સત્તા નથી.
• કોઈપણ જપ્તી માટે અધિકારી પાસે લેખિત અને સચોટ કારણો હોવા જોઈએ.
• તપાસના બહાને વિભાગ કાયદાની મર્યાદા ઓળંગી શકે નહીં.

👉📥 Download Judgment PDF

આવા જ GST અપડેટ્સ માટે જોડાયેલા રહો 'Gujarati GST Guide' સાથે!